Tọa đàm khoa học “Những vấn đề lý luận, thực tiễn đặt ra trong quá trình thực hiện thể chế chuyển hóa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lực lượng sản xuất trực tiếp ở một số địa phương miền Trung Việt Nam”

.

Sáng ngày 26 tháng 5 năm 2026, tại Thành phố Đà Nẵng, Học viện hành chính khu vực III phối hợp với Viện Kinh tế chính trị học và Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng đã tổ chức tọa đàm nghiên cứu đề tài khoa học: “Những vấn đề lý luận, thực tiễn đặt ra trong quá trình thực hiện thể chế chuyển hóa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lực lượng sản xuất trực tiếp ở một số địa phương miền Trung Việt Nam”.

Tại buổi tọa đàm có 16 báo cáo tham luận của các cơ quan nghiên cứu, đào tạo và các nhà khoa học tập trung vào các nhóm vấn đề lớn về động lực thể chế, các điểm nghẽn phát triển, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hoàn thiện tổ chức thực thi trong bối cảnh mới;

 Đại diện Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi Ông Đàm Minh Lễ, Phó Trưởng ban báo cáo tham luận đề tài “Phát triển Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi thành không gian ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào sản xuất công nghiệp”.

Ông Đàm Minh Lễ, Phó Trưởng ban báo cáo tham luận

Chúng tôi đánh giá rất cao ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Tọa đàm hôm nay; đặc biệt là đề tài khoa học cấp Bộ trọng điểm về hoàn thiện thể chế đổi mới sáng tạo và chuyển hóa khoa học - công nghệ (KHCN) thành lực lượng sản xuất trực tiếp trong kỷ nguyên mới ở Việt Nam. Đây không chỉ là diễn đàn học thuật, mà còn là không gian đối thoại thực tiễn rất cần thiết nhằm nhận diện những điểm nghẽn thể chế, qua đó đề xuất các cơ chế mới để thúc đẩy KHCN và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Đến với Tọa đàm hôm nay, chúng tôi xin chia sẻ một số góc nhìn từ thực tiễn quản lý, điều hành và phát triển KKT Dung Quất; đặc biệt là khát vọng xây dựng nơi đây trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, không gian đổi mới sáng tạo công nghiệp quy mô lớn gắn với nhiệm vụ chiến lược hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia

Đặc biệt, trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, có 19 dự án quy mô lớn đi vào hoạt động, tạo thêm năng lực sản xuất mới và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hiện đại. Tiêu biểu có: Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất 2 với các dây chuyền luyện thép công nghệ cao, tuần hoàn xanh của Tập đoàn Hòa Phát; Nhà máy khí công nghiệp hiện đại của Messer; Các dự án công nghiệp công nghệ cao của VSIP; Các dự án chế biến sâu của Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi; cùng các dự án logistics, cảng biển và công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn. Những dự án này đang từng bước hình thành một không gian công nghiệp có hàm lượng KHCN ngày càng cao tại Dung Quất.

Quá trình điều hành một trung tâm công nghiệp quy mô lớn như vậy, chúng tôi nhận thức rất rõ rằng mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đã dần không còn phù hợp. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nếu không dựa vào KHCN, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sẽ rất khó nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Do đó, việc chuyển hóa KHCN và đổi mới sáng tạo thành lực lượng sản xuất trực tiếp tại Dung Quất hiện nay không còn là định hướng mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với doanh nghiệp và là điều kiện then chốt để hiện thực hóa các mục tiêu công nghiệp chiến lược mà Trung ương giao cho tỉnh Quảng Ngãi.

Nhiệm vụ trọng tâm lớn nhất hiện nay của KKT Dung Quất là triển khai Đề án hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia. Đây không chỉ là mục tiêu phát triển riêng của tỉnh Quảng Ngãi, mà còn gắn trực tiếp với chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và nâng cao vị thế công nghiệp Việt Nam. Trong lĩnh vực lọc hóa dầu, Dung Quất phải từng bước làm chủ công nghệ nguồn, phát triển theo hướng hóa dầu chuyên sâu, tạo ra các sản phẩm chất lượng cao phục vụ công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong lĩnh vực năng lượng, Dung Quất đang định hình trung tâm năng lượng xanh, thúc đẩy chuyển dịch sang LNG, năng lượng tái tạo và hydro xanh. Có thể khẳng định rằng, nếu không có một thể chế đổi mới sáng tạo đủ mạnh, chúng ta sẽ rất khó hình thành và vận hành hiệu quả các chuỗi giá trị quy mô lớn như vậy trong tương lai.

Từ thực tiễn quản lý, chúng tôi xin nêu ra 03 nhóm khó khăn lớn:

Thứ nhất, hiện vẫn thiếu cơ chế đủ rõ ràng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) và thử nghiệm công nghệ mới; doanh nghiệp vẫn phải tự cân đối nguồn lực và tự chịu rủi ro khi đổi mới.

Thứ hai, mối liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp tại khu vực miền Trung vẫn chưa thật sự chặt chẽ; nhiều kết quả nghiên cứu chưa gắn sát với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Thứ ba, cơ chế phân cấp, phân quyền đối với Ban Quản lý KKT hiện nay vẫn còn hạn chế; một số quy định pháp lý còn chồng chéo, gây khó khăn trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Với tinh thần cầu thị và mong muốn tìm kiếm các giải pháp mang tính đột phá, Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi xin đề xuất 02 kiến nghị:

Một là, kiến nghị Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng các cơ quan nghiên cứu chiến lược tham mưu Bộ Chính trị, Chính phủ sớm ban hành cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) dành riêng cho Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại Dung Quất; cho phép áp dụng các cơ chế ưu đãi vượt trội về thuế, đất đai và thủ tục đầu tư đối với các dự án công nghệ cao, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo.

Hai là, đề nghị hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên giữa Học viện Chính trị khu vực III, các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo với Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi nhằm tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu lý luận với thực tiễn phát triển công nghiệp tại địa phương. Ban Quản lý cam kết sẵn sàng phối hợp, hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, chia sẻ thông tin dữ liệu thực tiễn để các nhà khoa học nghiên cứu và thử nghiệm các mô hình thể chế mới.

Quang cảnh tại buổi tọa đàm

Phát biểu tổng kết Tọa đàm, PGS, TS Nguyễn Ngọc Toàn đánh giá cao các bài tham luận, các ý kiến phát biểu đầy tinh thần trách nhiệm với hàm lượng khoa học cao của các nhà khoa học, các học giả nhằm trao đổi, chia sẻ tri thức và thống nhất khẳng định: Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực của tăng trưởng mà phải thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, giữ vai trò quyết định trong đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, sức cạnh tranh quốc gia. Các nhà khoa học, các học giả thống nhất cho rằng cần tiếp tục đổi mới tư duy phát triển; hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, đồng bộ và đột phá; phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp; tăng cường liên kết Nhà nước - Nhà trường - Nhà khoa học - Doanh nghiệp; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị, tổ chức thực thi trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và hội nhập quốc tế.

Tọa đàm đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Kết quả của Tọa đàm là nguồn luận cứ khoa học và thực tiễn có giá trị quan trọng phục vụ nghiên cứu vấn đề hoàn thiện thể chế đổi mới sáng tạo và chuyển hóa khoa học, công nghệ thành lực lượng sản xuất trực tiếp trong kỷ nguyên mới của Việt Nam, đồng thời góp phần phục vụ công tác tham mưu, hoạch định và tổ chức thực thi chính sách phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

PGS, TS Nguyễn Ngọc Toàn phát biểu tổng kết Tọa đàm

   Các đại biểu, nhà khoa học chụp hình lưu niệm

          (Tin bài: Bành Hải)