Không chỉ giữ vai trò “đầu tàu” tăng trưởng, nơi đây còn đang đứng trước cơ hội bứt phá để trở thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.

Dáng vóc khu kinh tế năng động

Tiền thân là KCN Dung Quất, được thành lập năm 1996 với quy mô khoảng 14 nghìn ha, khu vực này được định hướng phát triển công nghiệp lọc, hóa dầu gắn với cảng biển nước sâu và hệ thống hạ tầng liên kết vùng.

Năm 1997, Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt ký quyết định phê duyệt dự án Nhà máy Lọc dầu (NMLD) số 1 Dung Quất theo hình thức Việt Nam tự đầu tư, mở ra bước phát triển mới cho Quảng Ngãi và khu vực miền Trung.

Đến năm 2005, KCN Dung Quất được nâng cấp thành KKT Dung Quất, mở rộng không gian phát triển đa ngành. Năm 2009, NMLD Dung Quất đi vào hoạt động, tạo dấu mốc quan trọng, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng công nghiệp.

Từ một vùng đất khó khăn, Dung Quất từng bước hình thành diện mạo của một trung tâm công nghiệp năng động. Trưởng Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi Lương Kim Sơn cho biết, những năm qua, hạ tầng KKT Dung Quất không ngừng được đầu tư hoàn thiện. Hệ thống cảng biển nước sâu, giao thông kết nối liên vùng cùng các KCN, khu đô thị được quy hoạch đồng bộ đã tạo nền tảng thuận lợi để thu hút đầu tư và phát triển sản xuất.

Theo Quyết định 168/QĐ-TTg, ngày 28/2/2023 của Thủ tướng Chính phủ, quy hoạch chung xây dựng KKT Dung Quất đến năm 2045 được điều chỉnh với diện tích hơn 45,3 nghìn héc ta. Theo đó, KKT này phát triển theo hướng đa ngành, trong đó trọng tâm là công nghiệp lọc, hóa dầu, hóa chất, công nghiệp nặng gắn với đô thị, dịch vụ và logistics, mở ra không gian phát triển mới trong dài hạn.

Khẳng định vai trò đầu tàu tăng trưởng

Sau ba thập niên phát triển, KKT Dung Quất đã trở thành trung tâm công nghiệp - xây dựng chủ lực của Quảng Ngãi, đóng góp quan trọng vào quy mô, tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Nổi bật là lĩnh vực lọc, hóa dầu với hạt nhân là NMLD Dung Quất - công trình trọng điểm quốc gia, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và tạo nguồn thu lớn cho ngân sách. Trung bình 5 năm gần đây, Công ty CP - Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), đơn vị vận hành NMLD Dung Quất đóng góp khoảng 52% tổng thu ngân sách của tỉnh.

Từ năm 2010 - 2025, KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi đã đóng góp vào ngân sách nhà nước khoảng 310 nghìn tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 2021 - 2025, đóng góp khoảng 126 nghìn tỷ đồng; riêng năm 2025, đóng góp trên 27 nghìn tỷ đồng. Quý I/2026, đóng góp vào ngân sách khoảng 7.200 tỷ đồng, đạt 25,7% kế hoạch năm 2026.

Các dự án của Tập đoàn Hòa Phát tại Dung Quất với tổng vốn đầu tư hơn 7,3 tỷ USD trong lĩnh vực luyện cán thép và cơ khí đã góp phần đưa KKT này trở thành một trong những trung tâm công nghiệp nặng của cả nước.

Bên cạnh đó, KKT Dung Quất còn thu hút nhiều dự án trong lĩnh vực chế biến, chế tạo, điện, điện tử, dệt may, chế biến nông sản, thực phẩm... Qua đó, hình thành hệ sinh thái công nghiệp đa dạng và bền vững cho Quảng Ngãi.

Theo ông Lương Kim Sơn, sự phát triển của KKT Dung Quất đã góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Quảng Ngãi theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng. Từ chỗ phụ thuộc ngân sách trung ương, Quảng Ngãi đã vươn lên trở thành địa phương có nguồn thu lớn trong nhiều năm qua, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động.

Hiện nay, nhiều dự án lớn tiếp tục được đề xuất đầu tư vào KKT Dung Quất, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng KCN và đô thị. Việc hình thành các khu đô thị quy mô lớn gắn với phát triển công nghiệp được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp - đô thị - dịch vụ, tạo động lực tăng trưởng mới cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030 đề ra.

Hướng đến trung tâm năng lượng quốc gia

Ngày 19/12/2023, Bộ Công thương đã phê duyệt Đề án Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất. Mục tiêu là hình thành một trung tâm công nghiệp năng lượng tích hợp, bao gồm lọc, hóa dầu, khí tự nhiên, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), điện và năng lượng tái tạo, gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp.

Định hướng này không chỉ góp phần nâng cao năng lực sản xuất trong nước mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Đồng thời, tạo điều kiện phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ và thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp của tỉnh trong giai đoạn tới.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ phát triển mạnh công nghiệp lọc, hóa dầu, sau lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ; hình thành Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất. Qua đó, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng công nghiệp bình quân 12 - 13%/năm, tăng trưởng kinh tế từ 10%/năm trở lên.

Gợi mở hướng phát triển, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh, Quảng Ngãi cần phát triển công nghiệp theo chiều sâu, công nghệ cao, lấy KKT Dung Quất làm trung tâm, đồng thời, tăng cường liên kết với KKT mở Chu Lai để hình thành một trung tâm công nghiệp trọng điểm quốc gia. Với định hướng phát triển của đất nước, KKT Dung Quất đang đứng trước vận hội lớn trong tương lai gần. Dung Quất đã là một trung tâm công nghiệp lọc dầu nhưng sẽ là một trung tâm hóa dầu lớn…

Hiện nay, UBND tỉnh đang phối hợp với các bộ, ngành trung ương xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy nhanh quá trình hiện thực hóa mục tiêu đưa Dung Quất trở thành Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng quốc gia. Theo các chuyên gia, khi các chuỗi liên kết từ lọc, hóa dầu đến luyện thép, cơ khí, đóng tàu và dịch vụ logistics được hoàn thiện, một hệ sinh thái công nghiệp, dịch vụ hiện đại sẽ hình thành, tạo dư địa phát triển lớn trong dài hạn.

Quá trình hình thành và phát triển của KKT Dung Quất là minh chứng sinh động về hiệu quả của những quyết sách đúng đắn của Đảng, Nhà nước trong hành trình xây dựng, phát triển đất nước. Với nền tảng vững chắc và định hướng rõ ràng, KKT Dung Quất tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu”, dẫn dắt Quảng Ngãi bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.

THIÊN HƯƠNG