30 năm hình thành và phát triển Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi:

Dấu ấn từ công tác quy hoạch, xây dựng và phát triển hạ tầng

Từ một vùng ven biển còn nhiều khó khăn, sau 30 năm phát triển, Khu kinh tế Dung Quất đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm công nghiệp trọng điểm của cả nước, giữ vai trò động lực tăng trưởng của tỉnh Quảng Ngãi và khu vực miền Trung. Thành quả đó được tạo dựng từ tầm nhìn quy hoạch dài hạn, đầu tư hạ tầng đồng bộ và bài bản, tạo nền tảng để Dung Quất từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, đô thị, dịch vụ và logistics hiện đại.

Khu Kinh tế Dung Quất - Quảng Ngãi được xem là đầu tàu kinh tế, trung tâm Công nghiệp tại miền Trung.

Chú trọng công tác quy hoạch

“Quy hoạch phải đi trước một bước, hạ tầng phải mở đường cho phát triển”. Tinh thần ấy được thể hiện xuyên suốt trong quá trình xây dựng Khu kinh tế Dung Quất suốt gần 30 năm qua và tiếp tục được nhấn mạnh tại cuộc họp ngày 3/4/2026, khi người đứng đầu Chính phủ yêu cầu phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất trên cơ sở khai thác hiệu quả lợi thế hạ tầng, quy hoạch đồng bộ và không gian phát triển mới.

Trong suốt 30 năm xây dựng và phát triển, công tác quy hoạch luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, giữ vai trò định hướng cho quá trình đầu tư hạ tầng, thu hút dự án và phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Từ Quy hoạch chung Khu công nghiệp Dung Quất được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 1996, hệ thống quy hoạch từng bước được bổ sung, điều chỉnh phù hợp với yêu cầu phát triển qua từng giai đoạn.

Một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt là Quyết định số 168/QĐ-TTg ngày 28/2/2023 phê duyệt Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045. Quy hoạch mới không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn định hướng xây dựng Dung Quất trở thành khu kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, là trung tâm công nghiệp, đô thị và dịch vụ của khu vực miền Trung. Theo Ban Quản lý, đến nay đã hoàn thành lập, phê duyệt và công bố công khai 9 trong tổng số 11 quy hoạch phân khu theo định hướng quy hoạch chung mới, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai các dự án đầu tư trong thời gian tới.

Việc quy hoạch được thực hiện theo hướng đồng bộ, gắn kết giữa phát triển công nghiệp với đô thị, dịch vụ, logistics và hạ tầng xã hội đã tạo dư địa lớn cho tăng trưởng. Đây cũng là tiền đề để Quảng Ngãi từng bước hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, phát triển các ngành công nghiệp nền tảng như lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, năng lượng và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Song hành với quy hoạch, hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật được đầu tư ngày càng hoàn thiện. Từ khi thành lập đến hết năm 2025, Khu kinh tế Dung Quất được ngân sách nhà nước bố trí khoảng 6.064 tỷ đồng để đầu tư hạ tầng khung. Nguồn lực này đã góp phần hình thành mạng lưới giao thông nội khu, hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, viễn thông và hạ tầng kỹ thuật tại các khu công nghiệp theo hướng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu của các dự án quy mô lớn. Đặc biệt, hệ thống cảng biển nước sâu có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải đến 200.000 DWT đã tạo lợi thế cạnh tranh nổi bật cho Dung Quất trong phát triển công nghiệp, logistics và xuất nhập khẩu hàng hóa của khu vực miền Trung.

Không chỉ tập trung đầu tư hạ tầng kỹ thuật, Ban Quản lý còn chú trọng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và bảo vệ môi trường. Đến nay, 32 khu dân cư, khu tái định cư với khoảng 5.339 lô đất đã được đầu tư xây dựng, góp phần ổn định cuộc sống người dân trong vùng dự án. Cùng với đó, các khu công nghiệp đang hoạt động cơ bản đều được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung, đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Tư duy “quy hoạch đi trước, hạ tầng mở đường” tiếp tục được Quảng Ngãi quán triệt trong giai đoạn phát triển mới. Ngày 20/5/2026, chủ trì cuộc họp cho ý kiến về điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 Khu công nghiệp phía Đông Dung Quất, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Tâm Hiển nhấn mạnh, việc điều chỉnh quy hoạch là cần thiết nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện thu hút đầu tư và đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp, năng lượng, logistics trong Khu kinh tế Dung Quất. Theo ông, việc rà soát, cập nhật quy hoạch phải bảo đảm tính đồng bộ giữa các công trình hạ tầng kỹ thuật, nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện, qua đó tạo dư địa phát triển và nâng cao sức cạnh tranh của Khu kinh tế Dung Quất trong giai đoạn mới.

Những kết quả đó cho thấy, quy hoạch bài bản cùng hạ tầng được đầu tư đồng bộ không chỉ tạo diện mạo mới cho Khu kinh tế Dung Quất mà còn tạo nền móng vững chắc để địa phương nâng cao năng lực thu hút đầu tư, mở rộng không gian phát triển công nghiệp, từng bước khẳng định vị thế là một trong những cực tăng trưởng quan trọng của miền Trung.

Hạ tầng đồng bộ tạo lực hút đầu tư, mở rộng không gian tăng trưởng

Thực tiễn phát triển của Khu kinh tế Dung Quất cho thấy, quy hoạch và hạ tầng không chỉ tạo điều kiện cho các dự án đầu tư triển khai thuận lợi mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của Quảng Ngãi trong thu hút các dòng vốn lớn. Với hệ thống giao thông, cảng biển, hạ tầng kỹ thuật ngày càng hoàn thiện cùng môi trường đầu tư không ngừng được cải thiện, Dung Quất đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn, doanh nghiệp trong và ngoài nước, hình thành hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn, đa ngành và có sức lan tỏa mạnh.

Đến tháng 5/2026, các khu kinh tế, khu công nghiệp do Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi quản lý đã thu hút 441 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký khoảng 423.431 tỷ đồng, tương đương khoảng 19,4 tỷ USD. Trong đó có 63 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký khoảng 2,5 tỷ USD, vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 13,8 tỷ USD. Hiện có khoảng 349 dự án đã đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần hình thành chuỗi sản xuất công nghiệp quy mô lớn trên địa bàn.

Nhiều dự án động lực đã và đang tạo dấu ấn nổi bật, như Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất, Công nghiệp HD Hyundai Eco Vina, Khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ VSIP Quảng Ngãi cùng hàng loạt dự án trong lĩnh vực cơ khí, chế biến, chế tạo, năng lượng, cảng biển và logistics. Đây không chỉ là những dự án có quy mô lớn mà còn đóng vai trò dẫn dắt phát triển công nghiệp, tạo hiệu ứng lan tỏa đối với các ngành dịch vụ, thương mại và logistics của địa phương.

Cùng với thu hút đầu tư, hệ thống khu công nghiệp trên địa bàn cũng liên tục được mở rộng, nâng cao hiệu quả khai thác. Nhiều khu công nghiệp đã đạt tỷ lệ lấp đầy rất cao như Quảng Phú đạt 100%, Hòa Bình đạt 99,3%, Phân khu công nghiệp Sài Gòn - Dung Quất đạt khoảng 99,1%, Khu công nghiệp Tịnh Phong đạt 98,2%; tỷ lệ lấp đầy bình quân các khu công nghiệp đang hoạt động đạt khoảng 79%. Đồng thời, Quảng Ngãi tiếp tục triển khai các khu công nghiệp mới như VSIP II Quảng Ngãi và Khu công nghiệp Dung Quất nhằm tạo thêm quỹ đất sạch, sẵn sàng đón các dự án quy mô lớn, công nghệ cao và công nghiệp xanh trong thời gian tới.

Nhờ nền tảng hạ tầng ngày càng hoàn thiện, Khu kinh tế Dung Quất đã trở thành trung tâm công nghiệp trọng điểm của tỉnh với các ngành công nghiệp nền tảng như lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng và logistics. Từ 13 doanh nghiệp hoạt động vào năm 2005, đến tháng 5/2026 đã có 183 doanh nghiệp với 214 dự án đang sản xuất, kinh doanh trong Khu kinh tế Dung Quất. Hoạt động xuất khẩu tăng trưởng mạnh, kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp trong Khu kinh tế Dung Quất tăng từ 22,3 triệu USD năm 2004 lên khoảng 2,525 tỷ USD năm 2025; sản lượng hàng hóa thông qua cảng tăng từ 7,48 triệu tấn năm 2010 lên 55,76 triệu tấn năm 2025. Giai đoạn 2005 - 2025, tổng thu ngân sách nhà nước từ các doanh nghiệp trong Khu kinh tế Dung Quất đạt khoảng 302.219 tỷ đồng, đồng thời tạo việc làm cho khoảng 81.800 lao động.

Nhìn lại chặng đường 30 năm, có thể thấy mỗi bước phát triển của Khu kinh tế Dung Quất đều gắn với tư duy quy hoạch đi trước, đầu tư hạ tầng đồng bộ và từng bước mở rộng không gian phát triển. Đây không chỉ là nền tảng để Quảng Ngãi thu hút các dự án quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn tạo động lực để địa phương hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Dung Quất trở thành trung tâm công nghiệp, đô thị, dịch vụ và logistics hiện đại của khu vực miền Trung, từng bước hình thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia theo định hướng đã được xác lập.

Hà Nhi (https://tapchikinhtetaichinh.vn)